{"id":783,"date":"2013-01-23T09:34:35","date_gmt":"2013-01-23T06:34:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/?p=783"},"modified":"2021-07-19T11:31:50","modified_gmt":"2021-07-19T08:31:50","slug":"gida-kaynakli-salmonella-infeksiyonlari-ve-son-durum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/gida-kaynakli-salmonella-infeksiyonlari-ve-son-durum\/","title":{"rendered":"Food Borne Salmonella Infection and the Latest Situation"},"content":{"rendered":"

\u015eireli, U.T1 <\/sup>\u0130plik\u00e7io\u011flu \u00c7il, G.1<\/sup> Saner, S. 2<\/sup><\/em><\/p>\n

1<\/sup>Ankara \u00dcniversitesi Veteriner Fak\u00fcltesi, G\u0131da Hijyeni ve Teknoloji ABD, Ankara
\n<\/em>2<\/sup> Kalite Sistem Laboratuarlar Grubu, \u0130stanbul<\/em><\/p>\n

D\u00fcnya genelinde al\u0131nan \u00f6nlemler ve kontrol uygulamalar\u0131na ra\u011fmen g\u0131da kaynakl\u0131 Salmonella <\/em>infeksiyonlar\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit etmeye devam etmektedir. G\u0131da kaynakl\u0131 infeksiyonlara neden olan etkenler aras\u0131nda Salmonella<\/em> ilk s\u0131ralardaki yerini korumakta, binlerce ki\u015finin etkilendi\u011fi ve \u00f6l\u00fcmlerle sonu\u00e7lanan salg\u0131nlara neden olmaktad\u0131r. D\u00fcnyada her y\u0131l, 155 000’i \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan yakla\u015f\u0131k 94 milyon Salmonella<\/em> gastroenterit vakas\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte ve bunlar\u0131n % 85’inin de g\u0131da kaynakl\u0131 oldu\u011fu bildirilmektedir. S.<\/em> enteriditis<\/em> ve S.<\/em> typhimurium<\/em> d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda en s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan serotipler olmas\u0131na ra\u011fmen farkl\u0131 serotiplerde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgelerin d\u0131\u015f\u0131nda saptanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin S. stanley <\/em>olgular\u0131na son zamanlarda Avrupa Birli\u011fi \u00fclkelerinde s\u0131kl\u0131kla rastland\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. Salmonella<\/em> enterica<\/em> serovar stanley (Salmonella stanley<\/em>) daha s\u0131kl\u0131kla G\u00fcney Asya’daki insan Salmonella<\/em> olgular\u0131nda ve \u00f6zellikle de Tayland’da g\u00f6r\u00fclmesine ra\u011fmen son y\u0131llarda Avrupa’daki insan salmonellozis infeksiyonlar\u0131nda saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Tayland’da 2002-2007 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki insan Salmonella<\/em> olgular\u0131n\u0131n % 11’ini S<\/em>. stanley <\/em>olu\u015fturmu\u015ftur. Tayland’da hastalardan, asemptomatik ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar ve insan orijinli olmayan kaynaklardan elde edilen S.<\/em> stanley <\/em>serotiplerinin y\u00fcksek antibiyotik diren\u00e7lili\u011fe sahip oldu\u011fu ve bu su\u015flar\u0131n % 92’sinin s\u00fclfametaksazol, % 80’inin tetrasiklin ve %77’sinin de streptomisin’e dire\u00e7li oldu\u011fu saptan\u0131rken, nalidiksik asit’e % 5 ve siprofloksasin’e % 2 gibi d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde diren\u00e7li oldu\u011fu da belirtilmi\u015ftir. Ba\u015fta Tayland olmak \u00fczere, Almanya, Brezilya, Hollanda ve \u00c7in’de 2005-2012 aras\u0131nda Rapid Alert System for Food and Feed, (RASFF) taraf\u0131ndan bildirilen 17 adet S.<\/em> stanley<\/em> olgusunda sorumlu kaynaklar, maydonoz, limon yapra\u011f\u0131 otu, donmu\u015f s\u0131\u011f\u0131r eti, b\u00fct\u00fcn pili\u00e7 eti, mantar, \u0131spanak vb. g\u0131dalar olu\u015fturmu\u015ftur. European Food Safety Authority, (EFSA) 37 S.<\/em> stanley<\/em> bildiriminde rezervuarlar\u0131n hayvan, g\u0131da ve hayvan yemi oldu\u011funu bildirirken, sorumlular aras\u0131nda en \u00e7ok kedi, k\u00f6pek, domuz, k\u00fcmes hayvanlar\u0131 s\u00fcr\u00fcngenler ile g\u0131da ve hayvan yemlerinin bula\u015fmada \u00f6nemli kaynaklar oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. EFSA 23 \u00fcye \u00fclkeyi kapsayan 2006-2012 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki bildirimlerinde 926 S<\/em>. Stanley<\/em> olgusu oldu\u011funu belirtilmektedir. D\u00fcnyada da ayn\u0131 y\u0131llar i\u00e7erisinde Tayland’da % 75, Pakistan % 5, Hindistan % 3 ve Vietnam ve Filipinler’de % 3 d\u00fczeyinde S<\/em>. stanley<\/em> g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Raporda sadece 2012 y\u0131l\u0131nda ait 170 vaka bildirimi yap\u0131l\u0131rken, bu vakalar\u0131n Avrupa Birli\u011fi’nin 13 \u00fcye \u00fclkesinden oldu\u011funu belirtilmi\u015ftir. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) bildirimlerinde de Avrupa Birli\u011fi \u00fcye \u00fclkeleri aras\u0131nda daha \u00e7ok Bel\u00e7ika, Macaristan ve Almanya’dan bildirimler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Macaristan’da 2011 Eyl\u00fcl ay\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze 110 olgu (olgular\u0131n 19’u 2011, 91’i 2012 y\u0131llar\u0131na aittir) ve Almanya’da da 2011-12 y\u0131llar\u0131nda 51 olgu saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

D\u00fcnyada Salmonella<\/em>‘n\u0131n sosyal ve ekonomik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemi, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren salg\u0131nlar\u0131n say\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015f, bilinenlerin yan\u0131nda de\u011fi\u015fik g\u0131dalar\u0131n neden oldu\u011fu vakalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve bunlara ek olarak Salmonella<\/em> lar\u0131n antibiyotiklere geli\u015ftirdi\u011fi diren\u00e7 sonucu giderek artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yaratt\u0131\u011f\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 yan\u0131nda, \u00f6nemli ekonomik kay\u0131plara neden olmas\u0131 Salmonella<\/em>n\u0131n d\u00fcnya genelindeki \u00f6nemini daha \u00e7ok \u00e7ekmekte ve bu etkeni her zaman \u00f6n planda tutmaktad\u0131r. Sadece ABD’de Salmonella<\/em> infeksiyonlar\u0131ndan kaynaklanan kay\u0131plar\u0131n ortalama 2.6 milyar dolar\/y\u0131l oldu\u011fu bildirilmektedir. Kay\u0131plar, \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan vakalarda 0.5-3.8 milyon dolar aras\u0131nda de\u011fi\u015fmekte, hastanede tedavi masraflar\u0131 ise ki\u015fi ba\u015f\u0131na 5460 dolara kadar \u00e7\u0131kabildi\u011fi hesaplanmaktad\u0131r. Tedavi masraflar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bilindi\u011fi gibi i\u015f g\u00fcc\u00fc kayb\u0131, hayvan ve \u00fcr\u00fcn kay\u0131plar\u0131 da \u00f6nemli bir yere sahiptir.<\/p>\n

G\u0131da kaynakl\u0131 Salmonella<\/em> infeksiyonlar\u0131nda insanlarda s\u0131k g\u00f6r\u00fclen tablo gastroenterittir. Bu tabloda diyare, abdominal kramp, ate\u015f, kusma gibi semptomlar g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak asemptomatik ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k durumu ile etken aylarca v\u00fccutta kalabilmektedir. \u0130nsan salmonellosizinde \u00f6l\u00fcm ya\u015fl\u0131lar, bebekler ve immun sistemi bask\u0131lanm\u0131\u015f ki\u015filer hari\u00e7 normal bireylerde d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Salmonella<\/em> infeksiyonlar\u0131n\u0131n dinami\u011fi olduk\u00e7a de\u011fi\u015fkendir ve ya\u015fam tarz\u0131, beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, seyahat gibi fakt\u00f6rlerden etkilenmektedir.<\/p>\n

Salmonella<\/em> infeksiyonlar\u0131na neden olan hayvansal g\u0131dalar i\u00e7erisinde kanatl\u0131 etleri ve yumurta ilk s\u0131ralarda yer almaktad\u0131r. \u0130nsanlarda g\u00f6r\u00fclen Salmonella <\/em>infeksiyonlar\u0131n\u0131n % 29’undan taze ve i\u015flenmi\u015f kanatl\u0131 etleri sorumludur. K\u0131rm\u0131z\u0131 et ve et \u00fcr\u00fcnleri, s\u00fct, krema, dondurma ile kabuklu deniz \u00fcr\u00fcnleri gibi bir \u00e7ok g\u0131dadan kaynaklanan infeksiyonlara da rastlanmaktad\u0131r. \u00d6zellikle son y\u0131llarda badem, kavun, domates ve lahana gibi g\u0131dalara ili\u015fkin salg\u0131nlar g\u00f6r\u00fclmektedir. Salmonella<\/em>yla infekte d\u0131\u015fk\u0131 ile temas ya da kontamine su ile sulama sonucu bu \u00fcr\u00fcnlerin etkenle bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 tahmin edilmektedir. Genel olarak et ve et \u00fcr\u00fcnlerinin bula\u015fmas\u0131nda da d\u0131\u015fk\u0131 \u00f6nemli rol oynamaktad\u0131r. Hasta hayvanlardan elde edilen \u00fcr\u00fcnlerden infeksiyon ge\u00e7i\u015fi daha d\u00fc\u015f\u00fck oranlardad\u0131r. Etkenin g\u0131dalara bula\u015fmas\u0131nda \u00e7apraz kontaminasyon en \u00f6nemli yoldur. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc verilerine g\u00f6re g\u0131da kaynakl\u0131 infeksiyonlar\u0131n % 25’i yetersiz hijyen, kontamine ekipman, kontamine g\u0131da i\u015fleyicileri gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fleme, ta\u015f\u0131ma ve muhafaza gibi a\u015famalardaki \u00e7apraz kontaminasyona ba\u011fl\u0131 \u015fekillenmektedir.<\/p>\n

Yumurtan\u0131n Salmonella<\/em> infeksiyonlar\u0131nda \u00f6nemli bir kaynak olmas\u0131n\u0131n sebebi \u00e7e\u015fitli kaynaklardan kontamine olabilmesi ve az pi\u015fmi\u015f t\u00fcketim s\u0131ras\u0131nda etkenin canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmesidir. Yumurtan\u0131n kontaminasyonu yumurtlamadan \u00f6nce \u015fekillenebilece\u011fi gibi yumurtlama s\u0131ras\u0131nda veya yumurtlama sonras\u0131 da olabilmektedir. En s\u0131k bula\u015fma yumurtlama s\u0131ras\u0131nda kabu\u011fun d\u0131\u015fk\u0131 ile kontaminasyonu yoluyla ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/p>\n

Salmonella <\/em>serotiplerinin \u00e7o\u011funun do\u011fal rezervuar\u0131, insanlar\u0131n ve hayvanlar\u0131n gastrointestinal sistemleridir. Salmonella<\/em>‘lar g\u0131da \u00fcretimi i\u00e7in yeti\u015ftirilen \u00e7iftlik hayvanlar\u0131 ve hemen her t\u00fcr yabani hayvanda bulunmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131nda fare, rat, reptil ve insektler de bu etkeni ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Salmonella<\/em>‘dan kaynaklanan g\u0131da infeksiyonlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesinin ve kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n zorlu\u011fu da <\/strong>bu geni\u015f yay\u0131l\u0131mdan ileri gelmektedir. Bir di\u011fer neden de etkenin \u00e7evresel \u015fartlara diren\u00e7li olmas\u0131d\u0131r. <\/strong><\/p>\n

Centers for Disease Control and Prevention<\/a> (CDC)’nin 2011 raporlar\u0131na g\u00f6re Amerika’da ge\u00e7en y\u0131l 1 milyon Salmonella<\/em> vakas\u0131 bildirimi yap\u0131lm\u0131\u015f ve 9 milyon ki\u015finin etkilendi\u011fi t\u00fcm g\u0131da kaynakl\u0131 salg\u0131nlar i\u00e7erisinde Salmonella<\/em> ikinci s\u0131rada yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Salmonella<\/em> salg\u0131nlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda 19336 ki\u015fi hastaneye kald\u0131r\u0131l\u0131rken, \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan vaka say\u0131s\u0131 toplamda 378 olarak bildirilmi\u015ftir. Di\u011fer etkenlerin neden oldu\u011fu salg\u0131nlarda hastaneye yatma ve \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Salmonella<\/em>‘n\u0131n <\/em>ilk s\u0131rada oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Food and Drug Administration (FDA) sadece 2012 y\u0131l\u0131nda bir \u00e7iftlikte yeti\u015ftirilen kavunlar\u0131n t\u00fcketimine ba\u011fl\u0131 olarak, ABD’nin 21 farkl\u0131 b\u00f6lgesinde 2’si \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan vakalarda 62 ki\u015finin S<\/em>. enteritidis<\/em>‘den etkilendi\u011fini bildirmi\u015ftir. CDC’nin verilerine g\u00f6re S. enteritidis<\/em>, S. typhimurium<\/em> ve S.<\/em> newport <\/em>konfirme edilen vakalar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131nda izole edilen serotiplerdir. S.<\/em> typhimurium<\/em> 1997 y\u0131l\u0131ndan beri birinci s\u0131rada bulunurken, S.<\/em> newport<\/em> y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7erek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131raya yerle\u015fmi\u015ftir. S.<\/em> typhimurium<\/em>‘un g\u00f6sterdi\u011fi \u00e7oklu antibiyotik direncine ek olarak, insanlardan izole edilen S.<\/em> newport<\/em> su\u015flar\u0131n\u0131n da en az 7 antimikrobiyal ajana diren\u00e7li oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6ne \u00e7\u0131kan di\u011fer serotipler aras\u0131nda S.<\/em> javiana<\/em>, S.<\/em> montevideo<\/em>, S.<\/em> stanley<\/em>, S<\/em>. virchow<\/em>, S.<\/em> litchfield<\/em> ve S.<\/em> mbandaka<\/em> yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

EFSA’n\u0131n son raporlar\u0131nda Avrupa Birli\u011fi \u00fclkelerinde 2010’da toplam 99020 do\u011frulanm\u0131\u015f vaka g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6l\u00fcm oran\u0131n ise % 0.13 oldu\u011fu bildirilmektedir. \u0130nsanlarda g\u00f6r\u00fclen salmonellozis t\u00fcm vakalar\u0131n % 31’ini olu\u015fturmaktad\u0131r. Sadece \u0130ngiltere’de 2012 y\u0131l\u0131n\u0131n bir d\u00f6neminde 598 olgu bildirilmi\u015f ve bu olgularda S<\/em>. enteritidis<\/em> ve S<\/em>. enteritidis<\/em> PT4 \u00f6n plana \u00e7\u0131karken, S<\/em>. virchow <\/em>ve S<\/em>. typhimurium<\/em>‘da vakalardan izole edilmi\u015ftir. \u0130nsan salmonellozis olgular\u0131nda daha \u00f6nceki y\u0131llar\u0131n verileri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda benzer bir tablo g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve S.<\/em> enteritidis<\/em> ve S.<\/em> typhimurium<\/em>‘un en s\u0131k izole edilen serotipler olarak saptand\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir (s\u0131ras\u0131yla 45.0 % and 22.4 %). Di\u011fer serotipler aras\u0131nda S. <\/em> infantis<\/em>, S.<\/em> newport<\/em>, S.<\/em> kentucky<\/em> ve S.<\/em> virchow<\/em> yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca rapor edilen sonu\u00e7larda S.<\/em> typhimurium<\/em> 1,4,[5],12:i:- nin ilk onda yer almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 da dikkati \u00e7ekmektedir. Vakalardan sorumlu g\u0131da olarakta ilk s\u0131rada yumurta ve yumurtac\u0131l\u0131k \u00fcr\u00fcnlerinin bulundu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n

Avustralya’da 2009 y\u0131l\u0131nda OzFoodNet’in rapor etti\u011fi 9533 salmonelloz vakas\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. En \u00e7ok etkilenen ya\u015f grubunun 0-1 ya\u015f oldu\u011fu ve 2 ya\u015f \u00fczerinde etkilenme oran\u0131nda belirgin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Serotip da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, % 41 ile S.<\/em> typhimurium<\/em>‘un ilk s\u0131rada yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Avustralya’da yumurtac\u0131 tavuklarda S.<\/em> enteritidis<\/em> endemik olarak seyretmektedir, ancak insanlardan s\u0131kl\u0131kla izole edilen di\u011fer serotip S.<\/em> enteritidis<\/em> olarak rapor edilmi\u015ftir. S.<\/em> typhimurium<\/em> saptanan bireylerin % 93’\u00fcn\u00fcn deniz a\u015f\u0131r\u0131 seyahatlerden gelmesi durumu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130lk be\u015fi olu\u015fturan di\u011fer serotipler aras\u0131nda S.<\/em> virchow<\/em>, S.<\/em> heidelberg<\/em> ve S.<\/em> hadar<\/em> yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

Asya’ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Asya’n\u0131n bir \u00e7ok b\u00f6lgesinde Salmonella<\/em> s\u00fcrveyans\u0131n\u0131n eksik oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Vaka say\u0131s\u0131 22.8 milyon olarak tahmin edilmekte, \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan olgu say\u0131s\u0131n\u0131n ise 37.600 oldu\u011fu bildirilmektedir. T\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi S.<\/em> enteritidis<\/em> ve S. typhimurium<\/em> ilk s\u0131ralarda yer alsa da, Asya’n\u0131n g\u00fcneydo\u011fusunda S.<\/em> weltevreden<\/em> and S. stanley <\/em>gibi de\u011fi\u015fik serotipler de g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Afrika \u00fclkelerinde de g\u0131da kaynakl\u0131 infeksiyonlar\u0131n bildirim ve taramalar\u0131nda eksiklikler bulunmaktad\u0131r. Salmonella<\/em> a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tifoidal olmayan enfeksiyonlar\u0131n di\u011ferlerine g\u00f6re daha y\u00fcksek oranda oldu\u011fu bilinmektedir. 3-5 ya\u015f aras\u0131 \u00e7ocuklarda salmonellozisin y\u0131ll\u0131k insidensi tahmini her 100000 \u00e7ocukta 175\u2013388 vaka olarak bildirilmektedir. Afrikada HIV ile infekte birey say\u0131s\u0131yla Salmonella<\/em> aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte ve 100 000 HIV-infekte yeti\u015fkinin 2000 ila 7500’inin Salmonella<\/em> dan etkilendi\u011fi rapor edilmektedir.Yine t\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi Afrika’da da S.<\/em> enteritidis<\/em> ve S.<\/em> typhimurium<\/em> % 26 ve % 25 oran\u0131yla en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen serotiplerdir.<\/p>\n

Japonya’da her y\u0131l d\u00fc\u015f\u00fck oranda \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan yakla\u015f\u0131k 30 000 vakan\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc rapor edilmektedir. 2011 verilerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda S.<\/em> enteritidis<\/em>‘in ilk s\u0131rada oldu\u011fu bildirilmektedir. Japonya’da d\u00fcnyadan farkl\u0131 olarak S<\/em>. typhimurium<\/em> serotipi, S<\/em>. infantis<\/em> ve S<\/em>. saintpaul<\/em>‘den sonra be\u015finci s\u0131rada yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’de g\u00f6r\u00fclen g\u0131da kaynakl\u0131 infeksiyonlar hakk\u0131nda yeterli veri bulunmamaktad\u0131r. T\u00dc\u0130K’in 2004 y\u0131l\u0131na ait en son verilerinde 4135 ki\u015finin tifoid olmayan Salmonella<\/em> nedeniyle hastanede tedavi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve 35 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bildirilmektedir.<\/p>\n

Bilin\u00e7siz ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131, geli\u015fmeyi art\u0131r\u0131c\u0131 ve koruyucu ama\u00e7la d\u00fc\u015f\u00fck doz antibiyoik uygulanmas\u0131 gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fen ve Salmonella<\/em> serotiplerinde de giderek artan antibiyotik diren\u00e7 bir di\u011fer \u00f6nemli halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunudur. Salmonella<\/em>lar aras\u0131nda en iyi bilinen \u00e7oklu diren\u00e7 profili S.<\/em> typhimurium<\/em> DT 104 tipinde g\u00f6r\u00fclen ampisilin, kloramfenikol, streptomisin, s\u00fclfonamidler ve tetrasiklinlere kar\u015f\u0131 geli\u015fen diren\u00e7tir. Son zamanlarda Salmonella<\/em>lar aras\u0131nda amoksisilin\/klavulanik asit, seftiofur ve nalidiksik aside kar\u015f\u0131 da diren\u00e7 geli\u015fimlerinin \u00f6nemi vurgulanmaktad\u0131r. ECDC 2010 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde insan salmonellosiz vakalar\u0131ndan izole edilen 25 525 izolat\u0131n bir veya daha fazla antibiyoti\u011fe diren\u00e7li oldu\u011funu saptam\u0131\u015ft\u0131r. ECDC 2010 y\u0131l\u0131nda elde etti\u011fi t\u00fcm Salmonella<\/em> izolatlar\u0131 i\u00e7erisinde en fazla diren\u00e7lili\u011fin % 28,4 ile tetrasiklinlere kar\u015f\u0131 geli\u015fti\u011fini ve bunu % 28 ile ampisiline kar\u015f\u0131 diren\u00e7lili\u011fin takip etti\u011fini bildirmi\u015ftir. Bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde en diren\u00e7li serotiplerin S<\/em>. enteritidis <\/em>oldu\u011funu ve yine bu serotipin %18.7’nin (N:6904 izolat) nalidisik asite, % 9.3’\u00fcn\u00fcn (N: 7949 izolat) siproflaksosine diren\u00e7 g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koymu\u015ftur. ECDC Salmonella<\/em>lardaki antibiyotik diren\u00e7lili\u011fin 2007’den 2010’a kadarki s\u00fcre\u00e7te y\u00fckseldi\u011fini belirtmi\u015ftir. Yine bu d\u00f6nemde S<\/em>. typhimurium<\/em>‘un gentamisine y\u00fcksek diren\u00e7 geli\u015ftirdi\u011fini ve ayn\u0131 zamanda Slovakya’da % 92,8 (N:111) ve \u0130talya’da % 52.3 (N:153) nalidiksik aside direncin saptand\u0131\u011f\u0131n\u0131, diren\u00e7 profillerinin Macaristan’da % 71.9 (N:32), \u0130spanya’da % 52.6 (N:375) ve \u0130ngiltere’de % 23.2 (N:2777) oran\u0131nda oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. \u0130nsanlardan elde edilen diren\u00e7li izolatlar\u0131n tavuk eti, k\u0131rm\u0131z\u0131 et, sosis, domuz eti t\u00fcketimine ba\u011fl\u0131 olu\u015fan olgularda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc belirtilmektedir.<\/p>\n

Salmonella<\/em>lardan kaynaklanabilecek g\u0131da infeksiyonlar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in \u00f6ncelikle \u00e7iftlikten sofraya g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin temel gereklilikleri yerine getirilmelidir. \u0130yi \u00dcretim Teknikleri, \u0130yi Hijyen Uygulamalar\u0131, HACCP uygulamalar\u0131na \u00f6nem verilmelidir. G\u0131da \u00fcretiminde kullan\u0131lacak hayvanlar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131na ve Salmonella<\/em> ile infekte olmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla yem, su ve bar\u0131naklar\u0131n kontamine olmamas\u0131na dikkat edilmelidir. \u00dcretimden t\u00fcketime her a\u015famada hijyenik tedbirler al\u0131nmal\u0131 \u00f6zellikle \u00e7apraz kontaminasyon \u00f6nlenmelidir. Temizlik ve dezenfeksiyon i\u015flemleri titizlikle uygulanmal\u0131, personel hijyeni ve e\u011fitimi ihmal edilmemelidir. G\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131nda t\u00fcketicilerin de \u00f6nemli bir role sahip oldu\u011fu unutulmamal\u0131 ve g\u0131da infeksiyonlar\u0131, g\u0131da muhafazas\u0131, g\u0131dalar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, ve mutfak hijyeni gibi konularda bilin\u00e7lendirilmeleri gerekmektedir. Salmonella infeksiyonlar\u0131ndan korunmak i\u00e7in et \u00fcr\u00fcnlerinin merkez s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 750<\/sup>C olacak \u015fekilde pi\u015firilmesinin de \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00f6nlem oldu\u011fu asla unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00dcretici, personel ve t\u00fcketici baz\u0131nda al\u0131nmas\u0131 gereken bu \u00f6nlemler yan\u0131nda, ulusal ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde yap\u0131lmas\u0131 gerekenlerde Salmonella<\/em> kontrol\u00fcnde b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. G\u0131da kaynakl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek amac\u0131yla haz\u0131rlanan yasal d\u00fczenlemelere uyulmal\u0131 ve gerekli denetimlerin yap\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ancak bu noktada Salmonella<\/em> i\u00e7in bug\u00fcnden yar\u0131na “s\u0131f\u0131r tolerans” yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i bir beklenti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek gerekir. S\u0131f\u0131r Salmonella<\/em>n\u0131n ulusal bir hedef olarak al\u0131nmas\u0131 gereklidir. Ama bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in \u00f6ncelikle b\u00f6lgeler baz\u0131nda \u00fclkemizdeki Salmonella<\/em> insidensinin ve serotip da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n belirlenmesi amac\u0131yla tarama programlar\u0131 haz\u0131rlanarak, d\u00fczenli veriler toplanmal\u0131d\u0131r. Daha sonra ise toplanan bu veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda her y\u0131l belirli bir Salmonella<\/em> insidensi hedefi konularak belirli bir s\u00fcre i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen kontrol ve m\u00fccadele programlar\u0131 ile “s\u0131f\u0131r tolerans” hedefine yakla\u015f\u0131labilir. Uluslararas\u0131 d\u00fczeyde d\u00fcnya genelinde Salmonella<\/em> insidensleri ve etkin kontrol ve \u00f6nleme planlamalar\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, yeni y\u00fcz y\u0131l i\u00e7erisinde de Salmonella<\/em> gerek halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 gerekse de hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemini s\u00fcrd\u00fcrecektir. Bu ba\u011flamda \u00f6zellikle insan salmonellozisi ile canl\u0131 hayvan ve hayvansal g\u0131da ili\u015fkisi daha da \u00f6nem arz edecektir. Zira EFSA’n\u0131n y\u0131ll\u0131k raporlar\u0131nda insan salmonellozisi ve g\u0131da ili\u015fkisinin \u00f6nemi uzman g\u00f6r\u00fc\u015flerinde detayl\u0131 olarak vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca son y\u0131llarda bilimsel alanda yeni teknolojilerin geli\u015fmesine ba\u011fl\u0131 olarak, hastal\u0131klar\u0131n orijin ili\u015fkilendirilmesine ba\u011fl\u0131 analiz ve tetkik y\u00f6ntemlerindeki ilerlemeler insan salmonellosizinin bula\u015fmas\u0131nda g\u0131dalar\u0131n elde edilmeleri ve haz\u0131rlanma a\u015famalar\u0131ndaki hijyenik uygulamalar\u0131n \u00f6nemini daha iyi ortaya koymaktad\u0131r. Bu nedenle, insan salmonellozisinin \u00f6nlenmesinde al\u0131nacak tedbirlerinin ba\u015f\u0131nda g\u0131da insan ili\u015fkisinin \u00f6nemi yer almal\u0131d\u0131r. Bu ama\u00e7la haz\u0131rlanacak yeni d\u00fczenlemelerde g\u0131da zincirinin birincil \u00fcretiminden son a\u015famas\u0131na kadar ki her basama\u011f\u0131n\u0131n titizlikle kontrol ve denetimi esas al\u0131nmal\u0131, bu kontrol ve denetimler sadece Salmonella<\/em> i\u00e7in de\u011fil her g\u0131da patojeni i\u00e7in g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmal\u0131d\u0131r. Zira d\u00fcnya da halk ve hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili yasal d\u00fczenlemeler geli\u015ftirilmekte ve konunun \u00f6nemi ile ilgili bilincin artmas\u0131 amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclerek bu alana ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7e ve zaman \u00e7o\u011falmakta ise de, g\u0131da kaynakl\u0131 Salmonella<\/em> infeksiyonlar\u0131 halen \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Bu durum g\u00f6stermektedir ki, etkenin 2500’den fazla serotipe sahip olmas\u0131, \u00e7evresel \u015fartlara diren\u00e7 g\u00f6sterebilmesi ve ubiquiter \u00f6zellikleri nedeniyle ba\u015fta \u00e7iftlik ve yaban hayvanlar\u0131 olmak \u00fczere bitkisel \u00fcr\u00fcnler, yem, su ve insektlere kadar geni\u015f bir bula\u015fma zincirine sahip olmas\u0131 Salmonella<\/em>yla m\u00fccadeleyi zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bu ko\u015fullar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Salmonella<\/em> ile m\u00fccadelenin tek tarafl\u0131 olmayaca\u011f\u0131 ve resmi otoriteler \u00f6nderli\u011finde, yeti\u015ftirici, \u00fcretici, sanayi ve t\u00fcketicinin i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde hareket etmesinin \u00f6nemini bir daha vurgulamakta yarar g\u00f6rmekteyiz. Bu durum halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve g\u0131da g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131ndaki temel ilke olarak belirlenmelidir.<\/p>\n

KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Anon. 2012. The European Union Summary Report on antimicrobial resistance in zoonotic and indicator bacteria from humans, animals and food in 2010, EFSA Journal. 10(3):2598<\/li>\n
  2. Anon. 2010. The OzFoodNet Working Group. Monitoring the incidence and causes of diseases potentially transmitted by food in Australia: Annual report of the Ozfoodnet Network, 2009. CDI: 34-4.<\/li>\n
  3. Anon. 2012. European Centre For Diseases Prevention and Control, (ECDC),Rapid-Risk Assessment, Multi-country outbreak of Salmonella<\/em> Stanley infections, 27 July 2012.<\/li>\n
  4. Anon. 2012. Scientific Opinion on a review on the European Union Summary Reports on trends and sources zoonoses, zoonotic agents and food-borne outbreaks in 2009 and 2010 \u2013 specifically for the data onSalmonella, Campylobacter<\/em>, verotoxigenic Escherichia coli,<\/em> Listeria monocytogenes<\/em> and foodborne outbreaks. EFSA Journal. 10(6):2726.<\/li>\n
  5. Anon. 2012. The European Union Summary Report on Trends and Sources of Zoonoses, Zoonotic Agents and Food-borne Outbreaks in 2010. EFSA Journal. 10(3):2597.<\/li>\n
  6. Anon.2012. Health Protection Agency. Health Protection Report. Weekly report. Vol:6 (32):10.<\/li>\n
  7. Carrasco E, Morales-Rueda A, Garc\u00eda-Gimeno RM. 2012. Cross-contamination and recontamination by Salmonella in foods: A review. Food Res Int. 45:545\u2013556.<\/li>\n
  8. Cummings PL, Sorvillo F, Kuo T. 2010.Salmonellosis<\/em> related mortality in the United States, 1990\u20132006. Food Path Dis. 7(11):1393-1399.<\/li>\n
  9. D’Aoust JY, Maurer J. Salmonella species. In: Doyle MP, Beuchat LR. eds. Food Microbiology Fundamentals and Frontiers. 3rd ed. Washington, DC: ASM Pres. 2007. p. 187-237.<\/li>\n
  10. Feasey NA, Dougan G, Kingsley RA, Heyderman RS, Gordon MA. 2012. Invasive non-typhoidal Salmonella disease: an emerging and neglected tropical disease in Africa. Lancet. 379: 2489\u201399.<\/li>\n
  11. Finstad S, O’Bryan CA, Marcy JA, Crandall PG, Ricke SC. 2012.Salmonella<\/em> and broiler processing in the United States: relationship to foodborne salmonellosis. Food Res Int. 45:789\u2013794.<\/li>\n
  12. Foley SL, Lynne AM. 2008. Food animal-associated Salmonella challenges: Pathogenicity and antimicrobial resistance. J Anim Sci. 86(E):173\u2013E187.<\/li>\n
  13. Foley SL, Nayak R, Hanning IB, Johnson TJ, Han J, Ricke SC. 2011. Population dynamics of Salmonella enterica serotypes in commercial egg and poultry production. Appl Environ Microb. 77(13): 4273\u20134279.<\/li>\n
  14. Hao Van TT, Kha Nguyen HN, Smooker PM, Coloe PJ. 2012. The antibiotic resistance characteristics of non-typhoidalSalmonella <\/em>enterica isolated from food-producing animals, retail meat and humans in South East Asia. Int J Food Microbiol. 154:98-106.<\/li>\n
  15. Herrick RL, Buchberger SG, Clark RC, Kupferle M, Murray R, Succop P. 2011. A markov model to estimateSalmonella <\/em>morbidity, mortality, illness duration, and cost. Health Econ. DOI: 10.1002\/hec.<\/li>\n
  16. Iwabuchi E, Yamamoto S, EndoY, Ochiai T, Hirai K. 2011. Prevalence of Salmonella isolates and antimicrobial resistance patterns in chicken meat throughout Japan. J Food Protect. 74(2): 270\u2013273.<\/li>\n
  17. Kennedy M, Villar R, Vugia DJ, Rabatsky\u2010Ehr T, Farley MM, Pass M. 2004. Hospitalizations and deaths due toSalmonella<\/em> infections, FoodNet, 1996\u20131999. CID. 38(3):142-148.<\/li>\n
  18. Linam WM, Gerber MA. 2007. Changing epidemiology and prevention ofSalmonella<\/em> infections. Pediat Infect Dis J. 26(8):747-748.<\/li>\n
  19. Majowicz SE, Musto J, Scallan E. 2010. The global burden of nontyphoidalSalmonella<\/em> gastroenteritis. Clin Infect Dis. 50:882\u2013889.<\/li>\n
  20. Martelli F, Davies RH. 2012. Salmonella<\/em> serovars isolated from table eggs: An overview. Food Res Int. 4:5745\u2013754.<\/li>\n
  21. Sa’nchez-Vargas FM, Abu-El-Haija MA, Go’mez-Duarte O. 2011. Salmonella infections: An update on epidemiology, management, and prevention. Travel Med Inf Dis. 9:263-277.<\/li>\n
  22. Scallan E, Hoekstra RM, Angulo FJ, Tauxe RV, Widdowson MA, Roy SL. 2011. Foodborne illness acquired in the United States\u2014major pathogens. Emerg Infect Dis. Jan:1-21.<\/li>\n
  23. \u015eireli UT.2010. Salmonella<\/em> enfeksiyonlar\u0131na genel bak\u0131\u015f ve yasal uygulamalar. J Vet Sci. 1(2):114-120.<\/li>\n<\/ol>\n

    Todd B. 2006. The increasing risk of Salmonella<\/em> infections.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u015eireli, U.T1 \u0130plik\u00e7io\u011flu \u00c7il, G.1 Saner, S. 2 1Ankara \u00dcniversitesi Veteriner Fak\u00fcltesi, G\u0131da Hijyeni ve Teknoloji ABD, Ankara 2 Kalite Sistem Laboratuarlar Grubu, \u0130stanbul D\u00fcnya genelinde al\u0131nan \u00f6nlemler ve kontrol uygulamalar\u0131na ra\u011fmen g\u0131da kaynakl\u0131 Salmonella infeksiyonlar\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit etmeye devam etmektedir. G\u0131da kaynakl\u0131 infeksiyonlara neden olan etkenler aras\u0131nda Salmonella ilk s\u0131ralardaki yerini korumakta, binlerce […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[27],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/783"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=783"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/783\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":785,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/783\/revisions\/785"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}