{"id":643,"date":"2020-07-09T14:32:53","date_gmt":"2020-07-09T11:32:53","guid":{"rendered":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/?p=643"},"modified":"2021-07-19T11:25:38","modified_gmt":"2021-07-19T08:25:38","slug":"gida-kayiplari-ve-atiklarinin-azaltilmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/gida-kayiplari-ve-atiklarinin-azaltilmasi\/","title":{"rendered":"Decreasing Food Waste and Loss"},"content":{"rendered":"
\n

Dr. H\u00fclya G\u00dcNAY
\n<\/em>Migros Ticaret A.\u015e. <\/em>Kalite ve \u00c7evre Y\u00f6netim Direkt\u00f6r\u00fc
\n<\/em>G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Derne\u011fi YK \u00fcyesi<\/em><\/p>\n<\/div>\n

G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Derne\u011fi\u00b4nin yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma ambalajl\u0131 g\u0131dalar\u0131n etiketindeki tarihleme uygulamalar\u0131 ile g\u0131da kay\u0131plar\u0131 aras\u0131nda ili\u015fki olabilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u0131da kay\u0131p ve at\u0131klar\u0131 \u00e7evresel, sosyal ve ekonomik s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi tehdit eden k\u00fcresel bir sorundur. Bu g\u0131da kay\u0131p ve at\u0131klar\u0131n\u0131n ekonomik de\u011ferinin y\u0131ll\u0131k yakla\u015f\u0131k 940 milyar dolar oldu\u011fu belirtiliyor. Artan pop\u00fclasyon, artan g\u0131da maliyeti, e\u015fitsiz g\u0131da da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve artan g\u0131da g\u00fcvensizli\u011fi ile ilgili kayg\u0131lar nedeni ile her y\u0131l \u00fcretilen g\u0131dan\u0131n yakla\u015f\u0131k %30\u00b4u (yakla\u015f\u0131k 1,3 milyar ton) at\u0131lmakta ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

G\u0131da at\u0131klar\u0131 ayr\u0131ca, y\u0131lda 3,3 milyar ton sera gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131na sebep olmaktad\u0131r. E\u011fer g\u0131da at\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir \u00fclke oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131rsa, karbon ayak izi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00c7in ve ABD\u2018den sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclke konumunda olaca\u011f\u0131 ve su ayak izi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise Cenevre G\u00f6l\u00fc hacminin \u00fc\u00e7 kat\u0131na e\u015fit olabilece\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. Bu varsay\u0131m ile sorunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc daha net bir \u015fekilde ortaya koyuluyor.<\/p>\n

Amerika ve Avrupa\u2018da yap\u0131lan bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma, etiketleme yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n g\u0131da at\u0131\u011f\u0131na sebep olan ana etkenlerden biri oldu\u011funu ve bir\u00e7ok \u00fclkede g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin farkl\u0131 anlamlara gelen \u00e7e\u015fitli tarih bildirimleri uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Amerika\u2018da yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131 t\u00fcketiciler taraf\u0131ndan g\u0131da etiketlerindeki tarihlerin yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131 kaynakl\u0131 her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 29 milyar dolar kay\u0131p oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

\u00dclkemizde g\u0131da kay\u0131p ve at\u0131klar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bir \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Bu kapsamda, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc (FAO) i\u015fbirli\u011finde hayata ge\u00e7irilen G\u0131dan\u0131 Koru-Sofrana Sahip \u00c7\u0131k kampanyas\u0131, Tar\u0131m ve Orman Bakan\u0131m\u0131z Say\u0131n Dr. Bekir Pakdemirli\u00b4nin 20 May\u0131s 2020 tarihinde d\u00fczenledi\u011fi bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 ile \u00fclkemizde tan\u0131t\u0131ld\u0131. Sn. Bakan\u0131m\u0131z g\u0131da kay\u0131p ve israf\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesinde toplumsal fark\u0131ndal\u0131k d\u00fczeyini art\u0131rman\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funa vurgu yaparak, \u00f6zellikle g\u0131da okur yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemine dikkat \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n

Konuya ili\u015fkin G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Derne\u011fi\u00b4nin yapt\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu “G\u0131da Kayb\u0131 ve Etiket Okuma Ara\u015ft\u0131rmas\u0131” sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re t\u00fcketicilerin %72\u00b4si “son<\/strong> t\u00fcketim tarihi<\/strong> (STT)” ile “tavsiye edilen t\u00fcketim tarihi<\/strong> (TETT)” aras\u0131ndaki fark\u0131 \u00e7ok net bilmedi\u011finden tarihi ge\u00e7en TETT tarihli \u00fcr\u00fcnleri de atabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Ayr\u0131ca aranan bilgilerin etiket \u00fczerinde kolay bulunamamas\u0131 (%42), rakamlar\u0131n silik olmas\u0131 (%42) ve etikette birden fazla tarihin yer almas\u0131 (%38) gibi durumlar da t\u00fcketiciler taraf\u0131ndan kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 unsurlar aras\u0131nda say\u0131l\u0131yor. Bu ara\u015ft\u0131rma bulgular\u0131na g\u00f6re ambalajl\u0131 g\u0131dalardaki etiketleme ve \u00f6zellikle tarihleme uygulamalar\u0131n\u0131n g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131n sebeplerinden biri oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Dolay\u0131s\u0131 ile, bu problemin \u00fcstesinden gelinmesi i\u00e7in g\u0131da etiketlerindeki tarihlemenin t\u00fcketicilerin anlayabilece\u011fi \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n

T\u00fcketiciler i\u00e7in g\u0131dalardaki tarih etiketlerinin anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131, g\u0131da at\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in g\u0131da etiketleri standart hale getirilmeli ve etiket bilgilerinin do\u011fru yorumlanabilmesi i\u00e7in t\u00fcketiciye y\u00f6nelik k\u0131lavuzlar haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00dclkemiz g\u0131da mevzuat\u0131na g\u00f6re \u00fcreticiler tarih bildirimini ba\u015fl\u0131ca iki \u015fekilde yapabilmektedir. Bunlardan birincisi “son t\u00fcketim tarihi<\/strong> (STT)” format\u0131d\u0131r ve bu format mikrobiyolojik a\u00e7\u0131dan kolay bozulabilen ve bu nedenle insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde tehlike olu\u015fturmas\u0131 muhtemel olan g\u0131dalar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Bu tarihi ge\u00e7en g\u0131dalar g\u0131da mevzuat\u0131na g\u00f6re g\u00fcvenli de\u011fildir ve bu nedenle t\u00fcketilmemelidir.<\/p>\n

\u0130kincisi ise “tavsiye edilen t\u00fcketim tarihi <\/strong>(TETT)” format\u0131d\u0131r. Bu tarih, uygun \u015fekilde muhafaza edildi\u011finde, g\u0131dan\u0131n kendine has \u00f6zelliklerini korudu\u011fu s\u00fcreyi g\u00f6stermektedir ve ambalaj a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ge\u00e7erlidir. Bu uygulama; kurutulmu\u015f g\u0131dalar, bakliyat, makarna, konserve gibi mikrobiyolojik olarak kolayca bozulmayan g\u0131dalar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Bu g\u0131dalar; ambalaj\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, tat ve koku ile g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan herhangi bir sorun yoksa tavsiye edilen t\u00fcketim tarihinden sonra da t\u00fcketilebilmektedir.<\/p>\n

Ambalajl\u0131 g\u0131da etiketleri incelendi\u011finde farkl\u0131 bir \u00e7ok tarih bildirimi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin, g\u0131da mevzuat\u0131na g\u00f6re zorunlu olmasa da baz\u0131 \u00fcreticiler kendi inisiyatifi ile “\u00fcretim tarihi<\/strong>” bildiminde bulunabilmektedir. Baz\u0131 \u00fcreticiler ise “parti numaras\u0131<\/strong>” bildirimini de tarih format\u0131nda yapabilmektedir. Baz\u0131 etiketlerde “son t\u00fcketim tarihi<\/strong>“nin hala “son kullanma tarihi<\/strong>” olarak yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Son t\u00fcketim tarihi “…tarihine kadar t\u00fcketiniz<\/strong>“olarak yaz\u0131labildi\u011fi gibi “tavsiye edilen t\u00fcketim tarihi<\/strong>“de “…tarihinden \u00f6nce t\u00fcketilmesi tavsiye edildir” <\/strong>\u015feklinde yaz\u0131labilmektedir. Ayr\u0131ca baz\u0131 g\u0131dalarda “ambalajlama tarihi<\/strong>“nin ve baz\u0131 g\u0131dalarda da “dondurulma tarihi<\/strong>“nin belirtilmesi bir zorunluluktur.<\/p>\n

Baz\u0131lar\u0131 zorunlu olsa da bu \u00e7ok alternatifli tarihleme uygulamas\u0131n\u0131n t\u00fcketicinin kafas\u0131n\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131 ve bu \u00f6nemli bilgiye ula\u015fmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Bu nedenle G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Derne\u011fi (GGD), ambalajl\u0131 g\u0131da etiketlerindeki tarihleme bildirimlerine odaklanarak olabildi\u011fince az tarihleme formatlar\u0131 yap\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015fla m\u0131\u015ft\u0131r. GGD At\u0131k Komitesi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda \u00fcreticiler, t\u00fcketiciler, g\u0131da bankalar\u0131 ve g\u0131da ba\u011f\u0131\u015fc\u0131lar\u0131n\u0131n tarih bildirimlerinin nas\u0131l yorumlayaca\u011f\u0131 konusundaki bilgilerinin geli\u015ftirilmesi ama\u00e7lanmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6nerilerimiz;<\/em><\/p>\n