![\"\"](\"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Sarbon.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bu bilgi notu G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Derne\u011fi, T\u00fcrk Mikrobiyoloji Cemiyeti, Veteriner Hekimler Derne\u011fi ve Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi G\u0131da M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015fbirli\u011fi ile haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n \u015earbon nedir?<\/strong><\/p>\n \u015earbon, Bacillus anthracis<\/em> adl\u0131 bakterinin yapt\u0131\u011f\u0131 bir enfeksiyon hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Antraks ismiyle de bilinen \u015farbon \u00f6zellikle s\u0131\u011f\u0131r, koyun, ke\u00e7i ve deve gibi ot\u00e7ul memeli hayvanlar\u0131n bir hastal\u0131\u011f\u0131 olmakla beraber insanlarda, di\u011fer memelilerde ve baz\u0131 ku\u015flarda da g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Hayvanlardan insanlara bula\u015fan bir zoonozdur. \u0130hbar\u0131 zorunlu bir hastal\u0131kt\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 halinde mutlaka ihbar edilmesi ve karantina uygulanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n \u015earbon bakterisi \u00fcretti\u011fi zehirler (toksinler) nedeniyle \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131k yapabilir. Hastal\u0131k etkeni, Bacillus anhtracis ismi verilen bakteri pi\u015firme ve rutin dezenfektanlar ile kolay bir \u015fekilde \u00f6lmekte iken, oksijenle temas halinde olumsuz ko\u015fullara dayan\u0131kl\u0131 olan spor haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n Bu nedenle, \u015farbonlu oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenilen veya \u015farbondan \u00f6len hayvanlar asla kesilmemeli ve y\u00fcz\u00fclmemelidir. Hayvana otopsi yap\u0131l\u0131rsa veya \u00f6len hayvanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra tabii deliklerden gelen kan\u0131n hava ile temas\u0131nda basiller spor haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n \u015earbondan \u00f6len hayvanlar\u0131n kadavralar\u0131 a\u00e7\u0131lmadan m\u00fcmk\u00fcnse yak\u0131larak imha edilmeli veya su kaynaklar\u0131ndan uzak, 2 metre derinli\u011finde \u00e7ukurlar a\u00e7\u0131larak \u00fczerine s\u00f6nmemi\u015f kire\u00e7 d\u00f6k\u00fcl\u00fcp g\u00f6m\u00fclmelidir. Hasta hayvanlar\u0131n bulunduklar\u0131 yerler ve ta\u015f\u0131nd\u0131klar\u0131 nakil vas\u0131talar\u0131 temizlenmeli ve dezenfekte edilmeli, hayvanlar\u0131n temas etti\u011fi yem, at\u0131k, g\u00fcbre gibi materyaller yak\u0131larak imha edilmelidir.<\/p>\n Hastal\u0131k \u00e7\u0131kan odakta ve \u00e7evresinde hastal\u0131k belirtisi g\u00f6stermeyen s\u0131\u011f\u0131r, koyun, ke\u00e7iler, mandalar, develer ve hatta atlar ve varsa domuzlar a\u015f\u0131lanmal\u0131, a\u015f\u0131 yap\u0131lan hayvanlar\u0131n etleri 30 g\u00fcn t\u00fcketilmemelidir. Bu b\u00f6lgelerdeki hayvanlara yasalarla tan\u0131mlanan s\u0131kl\u0131kta a\u015f\u0131 uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u00b4de say\u0131lar\u0131 giderek azalmakla birlikte hem hayvanlarda hem insanlarda \u015farbon g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Hastal\u0131k nas\u0131l bula\u015f\u0131r?<\/strong><\/p>\n \u015earbon sporlar\u0131 g\u0131da, solunum veya ciltteki k\u00fc\u00e7\u00fck kesik\/yaralar yoluyla v\u00fccuda girer ve \u00e7o\u011falan, toksin \u00fcreten aktif forma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u015earbon genellikle hayvandan hayvana veya insandan insana bula\u015fmaz. Sinekler, ku\u015flar bakterinin hayvanlar aras\u0131nda yay\u0131lmas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n Bakteri, hasta hayvanla temas, kesim veya hasta hayvan\u0131n \u00fcr\u00fcnleri (eti, kemi\u011fi, y\u00fcn\u00fc, derisi, vb) yoluyla insana ge\u00e7ebilir.<\/p>\n \u015earbon insanda ne t\u00fcr hastal\u0131klar yapar?<\/strong><\/p>\n \u015earbon insanda 3 t\u00fcr hastal\u0131k yapabilir:<\/p>\n 1. Deri \u015earbonu: En s\u0131k g\u00f6r\u00fclen hastal\u0131k tipidir. Genellikle \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc de\u011fildir. Tedaviye iyi cevap verir. Etkenin bula\u015fmas\u0131nda yaralar ve \u00e7izik, kesik gibi k\u00fc\u00e7\u00fck travmalar bakteri sporlar\u0131n\u0131n deriye ta\u015f\u0131nmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynamaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlukla hayvanlarla s\u0131k temas halinde olan \u00e7ift\u00e7iler, kasaplar, veteriner hekimler gibi gruplarda rastlan\u0131r. 1-7 g\u00fcn i\u00e7inde ka\u015f\u0131nt\u0131l\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir lezyon geli\u015fir, birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde etraf\u0131 \u015fi\u015f, siyah renkli bir yaraya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc tipiktir. Baz\u0131 hastalarda buna ek olarak ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, kas a\u011fr\u0131s\u0131, ate\u015f ve kusma olabilir. Yaradan s\u0131zan s\u0131v\u0131n\u0131n bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n yaral\u0131 cildine bula\u015fmas\u0131 ile nadir de olsa di\u011fer insanlara bula\u015fabilir.<\/p>\n 2. Sindirim Sistemi \u015earbonu: Ba\u015fta hasta hayvandan elde edilen et olmak \u00fczere, bakteri bula\u015f\u0131\u015f\u0131 olmu\u015f g\u0131dan\u0131n t\u00fcketilmesini takiben geli\u015fir. \u015earbonun, hasta hayvanlardan s\u00fct eldesi sorunlu oldu\u011fu i\u00e7in s\u00fct ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri ile bula\u015fma riski d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Ancak \u00e7e\u015fitli etkenlerle sporlar\u0131n a\u00e7\u0131k s\u00fctlere bula\u015fma ihtimali g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Hastal\u0131k ba\u011f\u0131rsaklarda veya a\u011f\u0131z-bo\u011fazda geli\u015febilir. Barsak \u015farbonunda g\u0131dan\u0131n t\u00fcketilmesinden 2-5 g\u00fcn i\u00e7inde g\u0131da zehirlenmesi gibi ba\u015flar, \u015fiddetli kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, bulant\u0131, kanl\u0131 kusma, \u015fiddetli ve bazen kanl\u0131 ishal geli\u015fir. A\u011f\u0131z-bo\u011faz \u015farbonunda \u00fczeri gri-beyaz bir tabaka ile kapl\u0131 yara olu\u015fur. Ciddi bir hastal\u0131kt\u0131r. Bununla birlikte sindirim sistemi \u015farbonu veya gastrointestinal sistem \u015farbonu vakas\u0131 \u00e7ok nadirdir ve mevcut bilgilere g\u00f6re g\u0131dalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile insanlara \u015farbonun ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in bakteri say\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131 gerekti\u011fi bildirilmektedir.<\/p>\n Et t\u00fcketiminde veteriner kontroll\u00fc g\u00fcvenilir market \u00fcr\u00fcnlerinin t\u00fcketimi sa\u011fl\u0131kl\u0131 olur. Az pi\u015fmi\u015f biftek vb al\u0131\u015fkanl\u0131klar bu d\u00f6neme uygun de\u011fildir. Veteriner kontroll\u00fc etler iyi pi\u015firildi\u011fi s\u00fcrece sorun yoktur, homojen pi\u015fmi\u015f et sorunsuz yenebilir. Sakatat ayn\u0131 \u015fekilde dikkat ister.<\/p>\n 3. Akci\u011fer \u015earbonu: En tehlikeli \u015earbon tipidir. \u00c7ok say\u0131da \u015farbon sporunun havaya ge\u00e7mesi ve solunmas\u0131 ile bula\u015f\u0131r. 2-5 g\u00fcn i\u00e7inde grip gibi ba\u015flar ancak h\u0131zla ate\u015f, \u00f6ks\u00fcr\u00fck, ciddi nefes darl\u0131\u011f\u0131 ve koma geli\u015fir.<\/p>\n \u015earbon nas\u0131l tedavi edilir?<\/strong><\/p>\n T\u00fcm \u015farbon hastalar\u0131n\u0131n hastanede yatarak tedavisi gereklidir. A\u011f\u0131r formlar\u0131 (akci\u011fer, barsak, vb) d\u0131\u015f\u0131nda deri \u015farbonu olgular\u0131nda hastal\u0131k genellikle uygun antibiyotik tedavisine iyi cevap verir. Antibiyotik se\u00e7imi ve tedavisi mutlaka doktor kontrol\u00fcnde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u015earbon a\u015f\u0131s\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n Hayvanlar ve insanlar i\u00e7in ayr\u0131 a\u015f\u0131lar vard\u0131r. Hayvan a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n veteriner kontrol\u00fcnde uygulanmas\u0131 gereklidir. Hayvan a\u015f\u0131s\u0131nda, hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f canl\u0131 bakteri bulunur. \u0130nsan a\u015f\u0131s\u0131 da bulunur, ama normalde kullan\u0131lmaz, a\u015f\u0131 sadece biyolojik sava\u015f tehdidinde ordu mensuplar\u0131na uygulanmak \u00fczere silahl\u0131 kuvvetlerin elinde bulunur.<\/p>\n \u015earbon nas\u0131l \u00f6nlenir?<\/strong><\/p>\n Hayvanlardaki hastal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesi insanlar\u0131n da korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Canl\u0131 hayvanlar\u0131n hastal\u0131ktan uzak tutulmalar\u0131, a\u015f\u0131lanmalar\u0131 \u00f6nemlidir. Bakanl\u0131k\u00e7a kabul edilmi\u015f olan a\u015f\u0131lama programlar\u0131n\u0131n gere\u011fi gibi uygulanmas\u0131, \u00f6zellikle hastal\u0131k mihraklar\u0131n\u0131n etkin takibi gerekmektedir.<\/p>\n Hastal\u0131k kayna\u011f\u0131 saptan\u0131rsa gecikmeden kural\u0131na uygun olarak yok edilmelidir. Salg\u0131nlar\u0131n erken fark edilmesi, karantina ko\u015fullar\u0131na uyulmas\u0131, hayvan yeti\u015ftiricili\u011finde temizli\u011fe \u00f6zen g\u00f6sterilmesi \u00f6nemlidir.<\/p>\n Herhangi bir hastal\u0131\u011f\u0131 olan, aniden \u00f6len veya anormal davran\u0131\u015flar g\u00f6steren hayvanlar\u0131n etleri, s\u00fctleri, derileri, boynuzlar\u0131 gibi di\u011fer \u00fcr\u00fcnleri insanlar ve\/veya di\u011fer hayvanlar taraf\u0131ndan t\u00fcketilmemeli ve kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u015earbon sporlar\u0131 toprakta 50-60 y\u0131l kadar canl\u0131 kalabilmekte ve herhangi bir bula\u015f halinde hayvan\/insan dokular\u0131nda sporlar a\u00e7\u0131l\u0131p vejetatif yani \u00fcreyen\/toksin yapabilen forma d\u00f6n\u00fc\u015febilmektedirler. Bu nedenle bir yerde bir kez \u015farbon g\u00f6r\u00fcld\u00fcyse ve bu bizde oldu\u011fu gibi tesad\u00fcfen, sonradan fark edildiyse, o b\u00f6lgede\/\u00fclkede uzun y\u0131llar \u015farbon fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrmesi gerekti\u011fi asla g\u00f6z ard\u0131 edilmemeli.<\/p>\n Ya\u015fanan \u015farbon vakalar\u0131 bir kez daha “Tek Sa\u011fl\u0131k” ilkesinin \u00f6nemini ortaya koymu\u015ftur. Hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunudur. Be\u015feri ve veteriner hekimlik hizmetleri bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmal\u0131 ve g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcnde yer alan g\u0131da m\u00fchendisleri ve ziraat m\u00fchendisleri ile yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u015earbon y\u0131llardan beri \u00fclkemizde k\u00f6k\u00fc kaz\u0131namam\u0131\u015f bir hastal\u0131k olmas\u0131 nedeniyle; Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131, bu konudaki sistemini tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irmeli, geli\u015fmeye a\u00e7\u0131k yanlar\u0131 tespit ederek daha etkin bir denetim ve m\u00fccadele stratejisi belirlemelidir. \u015eeffaf ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 olunmas\u0131 t\u00fcketici g\u00fcvenini de artt\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcketiciler ne yapmal\u0131? <\/strong><\/p>\n 1. Veteriner hekim denetimi olmayan yerlerden ve kontrol d\u0131\u015f\u0131 ka\u00e7ak kesim yap\u0131lm\u0131\u015f hayvan etleri ve sakatatlar\u0131 sat\u0131n al\u0131nmamal\u0131 ve t\u00fcketilmemelidir,<\/p>\n 2. G\u00fcvenilir yerlerden al\u0131nm\u0131\u015f etlerin iyi pi\u015firilerek t\u00fcketilmesi, hatta d\u00fcd\u00fckl\u00fc tencerede bas\u0131n\u00e7l\u0131 ortamda pi\u015firilmesi \u00f6nerilmektedir. Sporlar, 1000<\/sup>C’de 15 dakikada kaynatarak veya, 1210<\/sup>C’de d\u00fcd\u00fckl\u00fc tencerede 10 dakikada zarars\u0131z hale gelmektedir.<\/p>\n Mutfak ve i\u015fletme hijyeninin her zaman son derece \u00f6nemli oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. \u00c7i\u011f etle temas eden b\u0131\u00e7ak, tahta, tezgah gibi t\u00fcm y\u00fczeyler uygun deterjan ve dezenfektanlarla \u00e7ok iyi temizlenmelidir. Ellerde eldiven kullan\u0131m\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n 3. S\u00fct olarak ambalajl\u0131 s\u00fctler t\u00fcketilmelidir. Onayl\u0131 olmayan \u00e7i\u011f s\u00fct al\u0131nmamal\u0131, onayl\u0131 \u00e7i\u011f s\u00fctler al\u0131n\u0131yorsa, 10 dakika kaynat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bu bilgi notu G\u0131da G\u00fcvenli\u011fi Derne\u011fi, T\u00fcrk Mikrobiyoloji Cemiyeti, Veteriner Hekimler Derne\u011fi ve Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi G\u0131da M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015fbirli\u011fi ile haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015earbon nedir? \u015earbon, Bacillus anthracis adl\u0131 bakterinin yapt\u0131\u011f\u0131 bir enfeksiyon hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Antraks ismiyle de bilinen \u015farbon \u00f6zellikle s\u0131\u011f\u0131r, koyun, ke\u00e7i ve deve gibi ot\u00e7ul memeli hayvanlar\u0131n bir hastal\u0131\u011f\u0131 olmakla beraber insanlarda, di\u011fer memelilerde ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2466,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2465"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2465"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3291,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2465\/revisions\/3291"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2466"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ggd.org.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}